2. Pierwszy dźwięk

Kiedy potrafisz kontrolować wydech, możesz spróbować wydobyć pierwszy dźwięk na ustniku. To bardzo ważna umiejętność. Dźwięk saksofonu i jego barwa zaczyna się w ustniku.

Dźwięk na ustniku

  1. Przymocuj stroik do ustnika.
  2. Stań prosto, ale swobodnie. Głowa w naturalnej pozycji (nie wysuwaj jej do
    przodu, nie unoś do góry, nie pochylaj w kierunku klatki piersiowej).
  3. Włóż ustnik do ust pod niewielkim kątem, dociskając go lekko do górnych zębów. Głębokość to kwestia indywidualna, zależy często do fizjonomii grającego.
    Najczęściej jest to ok 1,5 cm.
  4. Dolne zęby osłoń wargą (jak podczas smarowania pomadką), następnie przyłóż ją lekko do stroika.
  5. Górna warga swobodnie spoczywa na ustniku (nie podwijaj jej pod górne zęby).
  6. Nabierz powietrze nosem i kącikami ust w taki sposób, by dolna warga nie traciła kontaktu ze stroikiem.
  7. Wydychaj powietrze tylko przez uszczelniony ustami ustnik (bez dźwięku, jak podczas ćwiczenia z kartką w ręce). Policzki przylegają do zębów. Wówczas z ustnika powinien wydobywać się tylko jednostajny szum.
  8. Podczas szumu zacznij stopniowo dociskać żuchwą stroik (pamiętając, aby warga na zębach była sprężysta). Szum przerodzi się w dźwięk z szumem, następnie w czysty dźwięk. Po nim płynnie wróć do szumu. Zakończ czynność, wraz z kończącym się powietrzem w płucach.


Przed zamocowaniem, stroik powinien być wilgotny. Można go włożyć do naczynia z wodą lub do ust


Kiedy ustnik włożysz zbyt głęboko do ust, będziesz miał małą kontrolę nad dźwiękiem. Kiedy włożysz go zbyt płytko, stłumisz najcieńszą część stroika i dźwięk będzie bardzo cichy. W skrajnym przypadku w ogóle go nie będzie, jeśli końcówka stroika zostanie przyciśnięta do ustnika, zamykając go.

Powtarzaj czynność, starając się zarejestrować, kiedy pojawia się czysty dźwięk.
Staraj się zapamiętać, z jaką siłą wtedy dociskasz stroik.
Staraj się oddychać swobodnie, nie napinaj mięśni brzucha.

Powtarzaj tę czynność, płynnie przechodząc przez trzy fazy: szum…dźwięk…szum, wdech..itd.

Po opanowaniu tego ćwiczenia, spróbuj wydłużać fazę dźwięku, jednocześnie skracając do minimum szum przed dźwiękiem i po nim.
Postaraj się, aby dźwięk powstały w ustniku był długi i stabilny, czyli miał taką samą wysokość i głośność.


Kiedy stopniowo dociskasz stroik, zmniejsz szczelinę przelotu powietrza. Wówczas ciśnienie naturalnie się zwiększa. Nie wydymaj policzków. Powietrze pod ciśnieniem ma trafić wprost do ustnika. Dmuchaj “do celu”, jak w kartkę.

Wysokość dźwięku w muzyce i zjawiska z nią związane określa termin intonacja.

O wysokości decyduje ilość drgań fali dźwiękowej na sekundę, czyli jej częstotliwość.
Mierzymy ją w hercach (Hz). Im większa częstotliwość, tym wyższy dźwięk i odwrotnie. Do mierzenia tej częstotliwości służyć nam może tuner, o którym była mowa wcześniej.
Kiedy wydobywamy dźwięk na ustniku do saksofonu altowego, tuner powinien wskazywać dźwięk „a” (częstotliwość dźwięku a = 440 Hz). Na początku może to być trudne. Staraj się, aby dźwięk był: nie niższy niż „a” i nie wyższy niż „h”.

Siłę wydobycia dźwięku w muzyce i zjawiska z nią związane, określa termin dynamika.

Określając/opisując dynamikę w muzyce, posługujemy się terminami subiektywnymi, ponieważ dotyczą wrażeń słuchacza, a te zależą od wielu czynników. Jednym z takich czynników jest specyfika danego instrumentu. Inne wrażenie odniesiemy, kiedy głośno zagra flet, a inne, kiedy głośno zagra trąbka.
W terminologii muzycznej bardzo często używamy określeń pochodzących z języka
włoskiego. I tak:

forte (skrót f) oznacza głośno, a piano (skrót p) oznacza cicho.

Dynamika pomiędzy głośno a cicho, to mezzo forte (skrót mf), z wł. średnio głośno.

Ćwicz długie dźwięki na ustniku w dynamice mf.

Przede wszystkim pracuj nad stabilnym dźwiękiem. Na początku to trudne,
ponieważ zaczynają pracować mięśnie, które wcześniej nie działały w ten sposób.
Pracuj nad tym, żeby dźwięk wydobywany przez Ciebie na ustniku miał stałą dynamikę i intonację.
Wraz z upływem czasu, przeznaczonym na prawidłowe ćwiczenie, coraz łatwiej będzie Ci uzyskać stabilny dźwięk, ponieważ mięśnie będą się wzmacniać.


Aby w przyszłości instrument grał tak, jak Ty będziesz chciał, ucz się go kontrolować od samego początku.