3. Gamy

W rozdziale drugim mówiliśmy o kilku elementach muzyki. Były nimi rytm, tempo, dynamika i artykulacja.
Pora na kolejny element – harmonię.

Harmonia to nauka o współbrzmieniach.

Na saksofonie nie możemy zagrać kilku dźwięków jednocześnie (wyjątkiem są multifony, wykorzystywane w niektórych utworach współczesnych). Jednak warto znać podstawowe zasady harmonii, żeby lepiej rozumieć muzykę. Trzeba wiedzieć, z czego się składa, aby w przyszłości świadomie móc ją wykonywać, tworzyć, improwizować.

Wstępem do poznania podstawowych zasad harmonii będzie gama.

Gama to zbiór 8 dźwięków, ułożonych ruchem sekundowym według pewnego wzoru.

Zaczniemy od gamy durowej (inaczej – majorowej).

Wcześniej wspominaliśmy o interwałach, czyli odległościach. Poznaliśmy już interwał sekundy. Gama durowa składa się z sekund wielkich – 2 (odległość całego tonu) i małych – 2 > (odległość półtonu), ułożonych według wzoru:

Gama G dur

C – cały ton – sekunda wielka (2)
P – półton – sekunda mała (2 >)
1, 2, 3,… – stopnie gamy

Zwróć uwagę na półton naturalny między dźwiękiem h i c , czyli między 3 i 4 stopniem.

Dlaczego warto ćwiczyć gamy?

Ogromna część muzyki (niezależnie od stylu) składa się z pewnych wzorów. Im więcej ich poznasz, tym sprawniejszym będziesz instrumentalistą. Gama durowa jest jednym z takich wzorów.

Ćwicząc gamy, rozpoczynaj od 1 stopnia (dźwięku centralnego), graj w górę i w dół przez całą skalę, jaką dysponujesz (na tym etapie od g1 do g2), kończąc na 1 stopniu.


Naucz się gamy i ćwicz ją z pamięci. To łatwe.

Ćwicz różnymi sposobami:

  • legato
  • non legato
  • zmienną artykulacją

Granie „na pamięć” to wykonywanie określonego materiału bez patrzenia w nuty, realizując wszystkie elementy zapisane w tekście (nutach).

Poszerzmy naszą skalę w górę o kolejne dźwięki: a2, h2, c3.

a2 leży na pierwszej dodanej linii


h2 leży nad pierwszą dodaną linią


c3 leży na drugiej dodanej linii


Ćwiczenie 34

Całość
Piano


Wykonując dźwięki od c2 w dół nie, używamy klapy oktawowej.

Poszerzmy naszą skalę w dół o kolejne dźwięki: fis1, f1 i e1.

Aplikatura nowych dźwięków jest taka sama, jak poznanych wcześniej e2, f2 i fis2, ale bez klapy oktawowej.

fis1 leży na pierwszym polu + #


f1 leży na pierwszym polu


e1 leży na pierwszej linii


Grając coraz niżej, instynktownie będziesz chciał obniżać żuchwę, wówczas istnieje duże ryzyko, że niskie dźwięki będą zbyt niskie a ich barwa się zmieni, w skrajnych przypadkach dźwięku w ogóle nie będzie.


Ćwiczenie 35

Całość
Piano

Metrum 2/4

Kiedy rozczytujesz rytm, licz (myśl) w sposób: „1 i 2 i”.
Kiedy rytm nie sprawia już problemu, licz (myśl) zgodnie z pulsem: „1 2”.


Ćwiczenie 36

Całość
Piano

Metrum 6/8

Kiedy rozczytujesz rytm, licz (myśl) w sposób: „1 2 3 4 5 6”.
Kiedy rytm nie sprawia już problemu, licz (myśl) zgodnie z pulsem: „1 2”.


Ćwiczenie 37

Całość
Piano

Zwróć uwagę na podobieństwo ćwiczeń. Na pierwszy rzut oka metrum 6/8 wydaje się bardziej skomplikowane niż 2/4. Po zagraniu obu ćwiczeń okazuje się, że różnią się w niewielkim stopniu.

W metrum 2/4 na jedną miarę pulsu przypadają 2 ósemki.
W metrum 6/8 na jedną miarę pulsu przypadają 3 ósemki.


Ćwiczenia powyżej to nic innego, jak jeden ze sposobów ćwiczenia gam.
W tym przypadku wzorem są pochody tercjowe w górę i ruch sekundowy (gama) w dół.

Przypomnij sobie wzór gamy G dur:

C – cały ton – sekunda wielka (2)
P – półton – sekunda mała (2 >)
1, 2, 3,… – stopnie gamy

Ułóż dźwięki tej gamy sekundowo, rozpoczynając od 6 stopnia.
Otrzymasz gamę molową (inaczej – minorową).

Gama e moll – odmiana naturalna (inaczej eolska).

Ta prosta zależność dotyczy wszystkich gam. W języku muzycznym nazywamy ją zasadą równoległości gam.

Ćwicz gamy w całej skali, jaką dysponujesz.
Graj precyzyjnie, zwracając uwagę na wszystkie elementy:

  • tempo,
  • rytm,
  • barwę,
  • artykulację,
  • intonację,
  • dynamikę.


Kontroluj instrument, abyś w przyszłości mógł grać tak, jak Ty będziesz tego chciał. Ćwiczenie gam i skal jest doskonałym sposobem, żeby osiągnąć ten cel.

Gama G dur

Gama e moll

Ćwicz obie gamy różnymi sposobami. Zmieniaj artykulację, graj: legato, non legato oraz zmienną artykulacją.